آموزش شناخت سکه های ساسانی
دوره «گونهشناسی سکههای ساسانی» با هدف ارائه چارچوبی منظم برای شناخت، خوانش و تحلیل سکههای این دوره طراحی شده است. این دوره با طرح پرسشی بنیادین آغاز میکند: چرا سکه برای مطالعه تاریخ ساسانی اهمیت دارد؟ پاسخ در کارکرد چندلایه سکه نهفته است؛ سکه در جهان باستان همزمان ابزار اقتصادی، رسانه رسمی دولت، سند دینی و حامل پیام هنری بوده است.
دسترسی به این دوره از 25 اسفندماه امکان پذیر است.
ریال2.500.000
پس از خرید دوره، امکان دانلود فایل های ویدئویی جلسات آموزشی در بخش «پیشخوان» وجود خواهد داشت.
دوره «گونهشناسی سکههای ساسانی» با هدف ارائه چارچوبی منظم برای شناخت، خوانش و تحلیل سکههای این دوره طراحی شده است. این دوره با طرح پرسشی بنیادین آغاز میکند: چرا سکه برای مطالعه تاریخ ساسانی اهمیت دارد؟ پاسخ در کارکرد چندلایه سکه نهفته است؛ سکه در جهان باستان همزمان ابزار اقتصادی، رسانه رسمی دولت، سند دینی و حامل پیام هنری بوده است.
در گام نخست، شیوه ضرب چکشی سکه، اهمیت وزن و عیار، و واحدهای پولی مانند دینار، درهم و پشیز بررسی میشود تا هنرجو با بنیان فنی سکه آشنا شود . سپس خط و زبان سکهها، یعنی فارسی میانه و خط پهلوی، و تحول آن از گونه کتیبهای منفصل به کتابی متصل تحلیل میگردد .
در ادامه، سکههای آغازین دوره ساسانی از اردشیر بابکان تا شاپور یکم بررسی میشوند؛ جایی که حذف خط یونانی، تثبیت عنوان «شاهنشاه ایران»، و حضور آتشدان بهعنوان نماد رسمی آیینی، بیانگر گسست ایدئولوژیک از سنت اشکانی است . نقش تاجها بهعنوان «شناسنامه شاه» و پیوند مشروعیت سیاسی با ایزدان، از طریق شمایلنگاری سکهها تحلیل میشود.
در بخش میانه دوره، گسترش ضرابخانهها، درج دائمی نام محل ضرب، کاهش وزن دینار در رقابت با سکه رومی، و ظهور القاب تازهای چون «رامشهر» و «کی» بررسی میشود . درج سال ضرب در دوره پیروز و تغییرات متوالی تاجها نیز بهعنوان بازتاب بحرانهای سیاسی و نظامی تحلیل میگردد.
این دوره میکوشد نشان دهد که سکههای ساسانی صرفاً ابزار مبادله نیستند، بلکه اسنادی همزمان با رویدادهای سیاسی، جنگها، تحولات مذهبی و اداریاند. با دنبال کردن گونههای مختلف سکه شاهان، هنرجو میآموزد چگونه از دل یک قطعه فلز کوچک، تصویری گسترده از تاریخ چهار قرن شاهنشاهی ساسانی استخراج کند.
استاد دوره
کیوان محمودی
کیوان محمودی پژوهشگر حوزه سکهشناسی و تاریخ ایران باستان است که مسیر علاقهمندی او به فرهنگ و تمدن کهن ایران از سالهای نوجوانی آغاز شد . این علاقه او را به تحصیل در رشته فرهنگ و زبانهای باستانی ایران در دانشگاه تهران هدایت کرد؛ مسیری که با فعالیت عملی در مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک همزمان شد.
کار در مجموعه سکههای ساسانی این مؤسسه، برای او صرفاً یک تجربه اداری نبود، بلکه فرصتی برای مواجهه مستقیم با اسناد فلزی تاریخ ایران بود. تنظیم شناسنامههای تخصصی سکههای ساسانی، بررسی دقیق کتیبهها، خوانش خط پهلوی و تحلیل شمایلنگاری تاجها و آتشدانها، بخش مهمی از فعالیت حرفهای او را شکل داده است .
در رویکرد پژوهشی محمودی، سکه تنها یک شیء اقتصادی نیست، بلکه رسانهای رسمی و چندلایه است که همزمان پیام سیاسی، دینی، زبانی و هنری را منتقل میکند . او با تکیه بر تجربه عملی در موزه و دانش زبانهای باستانی، میکوشد خوانش سکه را از سطح تشخیص نام شاه فراتر ببرد و آن را به ابزاری برای فهم تحولات ایدئولوژیک، جغرافیای سیاسی و ساختار اداری شاهنشاهی ساسانی تبدیل کند.
توجه به جزئیات تاج هر شاه، تحول خط پهلوی از گونه کتیبهای به کتابی، تغییر وزن دینار در رقابت با سکه رومی، و تثبیت ذکر ضرابخانهها در دوره میانه، از جمله محورهایی است که در کار آموزشی او برجسته میشود . هدف او در این دوره، ایجاد نگاهی منظم و تحلیلی به سکههای ساسانی است؛ نگاهی که بتواند سکه را بهعنوان سندی زنده و همزمان با رویدادها بخواند.
سرفصلهای دوره
در این جلسه، مسیر علاقهمندی و فعالیت علمی مدرس در حوزه سکههای ساسانی بیان میشود و هدف دوره، ارائه مروری کلی و ایجاد شناخت ابتدایی از این سکهها برای مخاطبان عنوان میگردد.
در این جلسه اهمیت سکه بهعنوان سند تاریخی و رسانه حکومتی، شیوه ضرب دستی، نظام وزنی و واحدهای پولی، خط و زبان ساسانی و زمینه اشکانی پیش از این سلسله بررسی میشود تا مقدمهای برای ورود به مطالعه گونههای سکههای ساسانی فراهم شود.
این جلسه به بررسی آغاز سکههای ساسانی، تحول از سنت اشکانی، تثبیت عنوان شاهنشاه، پیوند مشروعیت با اهورامزدا و شکلگیری نظام نمادین در دوره اردشیر و شاپور یکم میپردازد و زمینه ورود به بررسی شاهان بعدی را فراهم میکند.
این جلسه به بررسی سکههای هرمز یکم تا آغاز سلطنت شاپور دوم میپردازد و اضافه شدن عنوان ایران و انیران، نقش ایزدان در اعطای دیهیم، تنوع تاجها، زلزله سیاسی دوره نرسه و نشانههای دوره فترت را در چارچوب تحولات هنری و سیاسی سکهها تبیین میکند.
در این بخش توضیح داده میشود که در دوره میانه سکههای ساسانی، ذکر ضرابخانه تثبیت شد، وزن دینار کاهش یافت، و القاب جدیدی چون رامشهر وارد کتیبهها شد. سکه از یک ابزار صرفاً مالی فراتر رفت و به سندی سیاسی، جغرافیایی و ایدئولوژیک تبدیل گردید که تحولات درونی شاهنشاهی را بازتاب میداد.
در این بخش، از بهرام پنجم تا بلاش، دیدیم که تحولات مذهبی، سیاسی و نظامی چگونه در سکهها منعکس شد؛ از لقب «کی» و تغییر تاجهای پیروز تا ثبت سال ضرب و تأکید بر فره ایزدی در سکههای بلاش. سکه همچنان رسانه رسمی و بازتابدهنده بحرانها و مشروعیت شاهی باقی ماند.
در این بخش میبینیم که پس از تحولات سیاسی دوره قباد و بحرانهای مشروعیت، با سلطنت خسرو انوشیروان ساختار سکههای ساسانی تثبیت شد. درج منظم سال و محل ضرب، تحول خط پهلوی، و تثبیت الگوی شمایلی سکهها، ما را وارد دوره متأخر سکههای ساسانی میکند که تا پایان این سلسله استمرار مییابد.
در این جلسه، نظام عددنویسی سالهای ضرب، شناسایی ضرابخانهها از طریق گلمهرها و سکههای عرب ـ ساسانی، ویژگیهای تبلیغاتی دینارهای خسرو، و مشخصات سکههای هرمز چهارم بررسی میشود. همچنین زمینه سیاسی شورش بهرام چوبین مطرح میشود که مقدمه ورود به مرحلهای تازه در سکههای متأخر ساسانی است.
در این بخش، از شورش بهرام چوبینه تا سلطنت کوتاه بوراندخت، روند بحران در اواخر ساسانی بررسی میشود. سکهها نشان میدهند که چگونه رقابتهای درونی، جنگهای فرسایشی و نابودی جانشینان مشروع، ساختار سیاسی را متزلزل کرد و زمینه فروپاشی نهایی را فراهم آورد.
در این جلسه، از آذرمیدخت تا یزدگرد سوم، واپسین مرحله تاریخ سکههای ساسانی بررسی میشود. مدعیان سلطنت، بحرانهای سیاسی، جنگ قادسیه و سرانجام سقوط سلسله ساسانی، همگی در سکهها بازتاب یافتهاند و اهمیت آنها را به عنوان اسناد تاریخی برجسته میکنند.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.