آموزش تذهیب در کتابآرایی
دوره «تذهیب در کتابآرایی» با هدف تبیین جایگاه تذهیب در منظومه هنرهای ایرانی و بازخوانی مبانی نظری و عملی آن برگزار میشود. در این دوره، کتابآرایی بهعنوان یکی از دو کلانهنر سنت ایرانی معرفی میشود و ساختار کارگاهی تولید نسخههای نفیس، اجزای نسخه خطی و مراحل انجام آن مطابق آداب سنتی بررسی میگردد. در این چارچوب، تذهیب نه بهعنوان هنری منفصل، بلکه بهعنوان جزئی هماهنگ در نظام نسخهپردازی تبیین میشود.
دسترسی به این دوره از 25 اسفندماه امکان پذیر است.
﷼2.500.000
پس از خرید دوره، امکان دانلود فایل های ویدئویی جلسات آموزشی در بخش «پیشخوان» وجود خواهد داشت.
دوره «تذهیب در کتابآرایی» با هدف تبیین جایگاه تذهیب در منظومه هنرهای ایرانی و بازخوانی مبانی نظری و عملی آن برگزار میشود. در این دوره، کتابآرایی بهعنوان یکی از دو کلانهنر سنت ایرانی معرفی میشود و ساختار کارگاهی تولید نسخههای نفیس، اجزای نسخه خطی و مراحل انجام آن مطابق آداب سنتی بررسی میگردد. در این چارچوب، تذهیب نه بهعنوان هنری منفصل، بلکه بهعنوان جزئی هماهنگ در نظام نسخهپردازی تبیین میشود.
در ادامه، نقش صفحهآرایی بهعنوان شاکله بصری نسخه مورد توجه قرار میگیرد. ارتباط قطع کتاب با ترکیببندی صفحه، مستربندی، جدولکشی و تفاوتهای دورهای در ساختار صفحات تیموری، صفوی و قاجار تحلیل میشود. این مباحث نشان میدهد که تذهیب در بستری شکل میگیرد که پیشتر با نظم هندسی و طراحی دقیق آماده شده است.
بخش مهمی از دوره به تعریف تذهیب، ویژگیهای تصویری آن و عناصر اصلیاش اختصاص دارد؛ از نقشمایههای اسلیمی و ختایی تا قالبهایی چون شمسه، ترنج، سرلوح و کتیبه. همچنین مبانی تجرید در هنر اسلامی، جایگاه رنگ ـ بهویژه طلا و لاجورد ـ و قواعد استفاده از رنگهای فرعی بررسی میشود. صنایع وابستهای چون وصالی، افشان، انگ، تحریر، طلااندازی و رنگهنویسی نیز بهعنوان تکنیکهای تکمیلی کتابآرایی معرفی میشوند.
در بخش پایانی، تحولات تذهیب در دورههای صفوی و قاجار تحلیل میشود؛ از شکوه و تنوع رنگی صفوی تا ویژگیهای متمایز قاجار در ساختار تاج، حاشیه و صفحهآرایی. مقایسه مکاتب نشان میدهد که هر دوره، با وجود تداوم سنت، هویت بصری مستقل خود را شکل میدهد.
این دوره میکوشد با پیوند دادن مباحث تاریخی، ساختاری و تکنیکی، تصویری منسجم از تذهیب ارائه دهد؛ هنری که در عین پیوند با خوشنویسی و دیگر شاخههای کتابآرایی، دارای قواعد، منطق و جایگاهی مستقل در سنت تصویری ایران است.
استاد دوره
حسن محمدی
حسن محمدی، پژوهشگر و مدرس هنرهای کتابآرایی ایرانی، فعالیت هنری خود را از خوشنویسی آغاز کرد و از اوایل دهه هشتاد شمسی بهطور جدی به هنر تذهیب گرایش یافت .
پیوند تاریخی و ساختاری خوشنویسی و تذهیب در سنت کتابآرایی، زمینهساز تمرکز تخصصی او بر این شاخه شد؛ شاخهای که نه صرفاً بهعنوان آرایهای تزیینی، بلکه بهمثابه نظامی منسجم از هندسه، نقش و رنگ به آن مینگرد.
وی دانشآموخته رشته هنرهای تجسمی و صنایعدستی با گرایش خوشنویسی و کتابآرایی است و در مسیر آموزشی خود از محضر استادان این حوزه بهره برده است . تمرکز مستمر او بر مطالعه نسخههای تاریخی، شناخت مکاتب تذهیب و تحلیل ساختار کارگاهی تولید آثار نفیس، رویکردی پژوهشمحور به فعالیتهای هنریاش بخشیده است.
محمدی در سال ۱۳۹۴ با همراهی جمعی از استادان، مؤسسه «کتابآرایی ایرانی» را با هدف احیای سنت نسخهپردازی و تولید مرقعات خطی تأسیس کرد . در این مجموعه، آموزش مباحث نظری و عملی کتابآرایی، تولید آثار گروهی و انتشار کتابهای تخصصی پیگیری میشود. تولید مرقعاتی با الهام از شیوههای تاریخی و تلاش برای بازگرداندن این هنر به قالب اصیل خود ـ یعنی کتاب ـ از محورهای اصلی فعالیت اوست.
در رویکرد آموزشی این استاد، تذهیب هنری مبتنی بر قواعد دقیق طراحی، تناسبات هندسی، شناخت مکاتب تاریخی و تسلط بر تکنیکهای سنتی تلقی میشود. تأکید او بر درک ساختار نسخه، هماهنگی با خوشنویسی و رعایت مبانی رنگ و نقش، نشاندهنده نگاهی نظاممند به تذهیب در بستر کتابآرایی ایرانی است.
سرفصلهای دوره
در این جلسه با پیشینه آموزشی و حرفهای استاد حسن محمدی آشنا شدیم؛ از آغاز فعالیت در خوشنویسی و گرایش به تذهیب تا تحصیلات دانشگاهی، بهرهمندی از استادان برجسته، تأسیس مؤسسه کتابآرایی ایرانی و تولید مرقعات خطی. محور اصلی فعالیت ایشان احیای سنت نسخهپردازی و گسترش آموزش هنرهای کتابآرایی است.
در این جلسه به جایگاه کتابآرایی در هنر ایرانی، ساختار کارگاهی تولید نسخههای نفیس، اجزای نسخه خطی، مراحل انجام نسخه مطابق آداب سنتی، تفاوت نسخه و مرقع، و نقش بنیادین تذهیب در این منظومه هنری پرداخته شد. این مباحث زمینهای برای ورود دقیقتر به هنر تذهیب در جلسات بعدی فراهم میکند.
در این جلسه نقش صفحهآرایی به عنوان بنیان ساختاری نسخههای خطی بررسی شد. وابستگی آن به قطع کتاب، اهمیت مستربندی و جدولکشی، نمونههای دوره تیموری و تحولات بعدی در صفوی و قاجار مطرح شد. صفحهآرایی به عنوان بستری برای تذهیب و خوشنویسی معرفی گردید و جایگاه آن در معماری بصری نسخه تبیین شد.
در این جلسه، عرصههای کاربرد تذهیب در نسخههای خطی، تعریف و ویژگیهای بنیادین آن، سیر تاریخی مکاتب، عناصر ساختاری چون اسلیمی و ختایی، جایگاه رنگ و نیز برخی صنایع وابسته کتابآرایی بررسی شد و چارچوب نظری لازم برای تحلیل عملی نمونههای تذهیبی فراهم گردید.
در این جلسه، صنایع هنری یاریدهنده به کتابآرایی بررسی شد؛ از وصالی و فالی تا افشان، انگ، هرکاری، تحریر، طلااندازی، رنگهنویسی و گونههای مختلف جلد. این تکنیکها نشان میدهد که نفاست نسخههای خطی حاصل همکاری هنرهای اصلی و صنایع تکمیلی در طول تاریخ است.
در این جلسه، ویژگیهای تذهیب صفوی و قاجار بررسی شد؛ از شکوه و تنوع رنگی صفوی تا تغییرات ساختاری و بداههگرایی قاجار. تفاوت در تاج، کتیبه، حاشیه و صفحهآرایی نشان میدهد که هر دو دوره با وجود پیوند تاریخی، هویت بصری مستقل و قابل تشخیص دارند.
دیدگاهها
محصولات مشابه
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.