دوره «صورتسازی ایرانی در عصر قاجار» یک مسیر آموزشی هشت‌جلسه‌ای است که با تکیه بر شیوه صنیع‌الملکی، هنرجو را از مبانی نظری تا اجرای کامل یک چهره قاجاری هدایت می‌کند. این دوره با بررسی سیر تحول صورتسازی از مکاتب کهن تا مکتب تهران آغاز می‌شود و زمینه تاریخی و زیبایی‌شناختی لازم را برای درک شیوه قاجاری فراهم می‌آورد.
در بخش عملی، هنرجو با آماده‌سازی بستر گواش، رعایت کم‌مایه بودن رنگ آستر و توجه به دوام اثر آشنا می‌شود. سپس با اجرای لعاب‌های آبرنگی، زیرسازی سبزابی چهره، شکل‌گیری هاله‌های اولیه ابرو و چشم، و رعایت دقیق تناسبات آناتومیک، وارد فرآیند حجم‌سازی تدریجی می‌شود.
در ادامه، تکنیک «داغی دادن» به‌عنوان کانون سایه و عامل ایجاد بُعد سوم آموزش داده می‌شود. هنرجو می‌آموزد که چگونه با حداقل تماس قلم و بیشترین کنترل، فرم بینی، لب، گونه و فک را از سطحی تخت به حجمی زنده بدل کند. سپس با ورود به مرحله پرداز، خطوط ظریف و متراکم با ریتمی موسیقایی روی چهره می‌نشیند و صورت از طریق هماهنگی میان نور، سایه و بافت، به تکامل می‌رسد.
در جلسات پایانی، اجرای لعاب‌های کلاه قاجاری، ایجاد کنتراست با فضای پیرامونی، تکمیل عنبیه، حفظ نور طبیعی کاغذ و اجرای پردازهای خطی سبیل نوجوان، چهره را به انسجام نهایی می‌رساند.
این دوره صرفاً آموزش یک تکنیک نیست؛ بلکه تمرینی است برای دیدن دقیق، صبر، رعایت آناتومی، حفظ نور و درک ریتم در نقاشی ایرانی. هنرجو در پایان دوره، نه‌تنها با مراحل عملی صورتسازی قاجاری آشنا می‌شود، بلکه به درکی عمیق‌تر از اصالت، لطافت و موسیقی بصری نهفته در هنر ایرانی دست می‌یابد.
استاد دوره
محمد مهدی شیرین‌کار
آقای محمدمهدی شیرین‌کار، نقاش و پژوهشگر حوزه صورتسازی ایرانی، سال‌هاست که با تمرکز بر مطالعه و مشق آثار هنرمندان گذشته، مسیر حرفه‌ای خود را در امتداد سنت نگارگری ایرانی دنبال می‌کند. پژوهش مستمر در مجموعه‌هایی همچون کاخ گلستان، موزه هنرهای ملی و موزه و کتابخانه ملی ملک، برای او صرفاً یک فعالیت جانبی نبوده، بلکه به‌عنوان یکی از ارکان اصلی شکل‌گیری رویکرد هنری و آموزشی او نقش‌آفرینی کرده است.
در نگاه آقای شیرین‌کار، هنر مسیری بی‌انتها برای یادگیری و رشد است و هنرمند، فارغ از میزان تجربه و مهارت، باید همواره خود را در جایگاه یک جوینده و دانش‌آموز ببیند. این نگرش که بر پایه فروتنی، مطالعه مستمر و تجربه‌اندوزی شکل گرفته، شالوده تفکر آموزشی او را تشکیل می‌دهد. تأکید بر مشق آثار بزرگان، مشاهده دقیق نمونه‌های اصیل در موزه‌ها و پرهیز از رکود و تکرار، از اصولی است که در فعالیت‌های آموزشی و هنری او به‌وضوح مشاهده می‌شود.
آقای شیرین‌کار در حوزه صورتسازی ایرانی، به‌ویژه در شیوه قاجاری و با تأمل و پژوهش بر آثار میرزا ابوالحسن‌خان صنیع‌الملک، کوشیده است میان مطالعات تاریخی و اجرای عملی پیوندی مؤثر برقرار کند. در این رویکرد، صورتسازی تنها یک مهارت فنی و اجرایی نیست، بلکه فرآیندی هنری است که در آن طراحی، رنگ، نور، شناخت آناتومی و اخلاق حرفه‌ای در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کند و به خلق اثری منسجم و اصیل می‌انجامد.
او بر این باور است که هنرمند پس از شناخت دقیق سنت‌ها و تمرین مستمر بر مبنای آثار گذشتگان، باید به مرحله خلق اثر مستقل دست یابد؛ اثری که ضمن وفاداری به ریشه‌ها و اصالت هنر ایرانی، از هویت، نگاه و بیان شخصی خالق آن نیز برخوردار باشد. این نگاه، هنر را از مرز تقلید صرف فراتر می‌برد و آن را به عرصه‌ای برای خلاقیت، رشد فردی و تعالی هنرمند تبدیل می‌کند.
مجموعه این تجربیات، پژوهش‌ها و دیدگاه‌های آموزشی، بنیان فعالیت حرفه‌ای آقای محمدمهدی شیرین‌کار را شکل داده و محتوای آموزشی او را به ترکیبی از دانش تاریخی، مهارت عملی و نگاه هنرمندانه تبدیل کرده است.
سرفصل‌های دوره
این جلسه، مدرس دوره معرفی شد و بر اهمیت شاگرد ماندن، پژوهش مستمر، خلق اثر مستقل و استواری هنر بر اصول اخلاقی تأکید گردید. با نقل اشعاری از پروین اعتصامی و صادقی بی‌افشار، هنرجویان به کوشش پیوسته در مسیر هنر دعوت شدند.
در این جلسه، سیر تحول صورتسازی ایرانی از مکاتب هرات و اصفهان تا مکتب تهران بررسی شد، تأثیر مغولان و هنر فرنگی تبیین گردید و نقش استاد تجویدی و مدرسه صنایع قدیمه در احیای چهره ایرانی توضیح داده شد و بر اهمیت مطالعه آثار موزه‌ای تأکید شد.
در این جلسه، روند آغازین اجرای صورتسازی قاجاری با تأکید بر رنگ بستر، کم‌مایه بودن آستر، رعایت تونالیته در لباس، حفظ توازن طراحی در حین رنگ‌گذاری و آماده‌سازی بستر برای ورود به اجرای اصلی صورت بررسی شد.
در این جلسه، اجرای لعاب‌های آبرنگی روی بستر گواش، زیرسازی سبزابی ابرو و چشم، فرم‌دهی بینی و لب و آغاز سایه‌پردازی برای ایجاد حجم در صورت قاجاری آموزش داده شد و بر صبر، تناسبات دقیق و شبیه‌سازی وفادارانه تأکید گردید.
در این جلسه، پس از لعاب اولیه، با لایه‌گذاری تدریجی و ایجاد سایه‌های کنترل‌شده، حجم اجزای صورت شکل می‌گیرد. حفظ نور، رعایت آناتومی و تقویت کانون‌های سایه، چهره را برای ورود به مرحله ساخت‌وساز و پرداز نهایی آماده می‌سازد.
در این جلسه، پس از تکامل لعاب‌ها، پرداز صورت با تمرکز بر ابرو و چشم‌ها آغاز شد. خطوط متراکم و ظریف، داغی‌های کنترل‌شده و حفظ نور طبیعی، چهره را برای ورود به مرحله نهایی پرداز و تکمیل ساختار داخلی صورت آماده کرد.
در این جلسه، پرداز نهایی صورت با تمرکز بر هماهنگی ریتم‌ها، حفظ نور و تنوع رنگی اجرا شد. تأکید بر آناتومی، تضاد نور و سایه و ظرافت خطوط، چهره را به مرحله تکامل نزدیک کرد و زمینه را برای مراحل پایانی و اجرای کلاه قاجاری فراهم ساخت.
در این جلسه، با اجرای لعاب‌های آبرنگی کلاه و تکمیل داغی‌ها و پردازهای نهایی صورت، چهره قاجاری به مرحله پایانی رسید. جداسازی کلاه از زمینه، تقویت کنتراست‌های اصلی و ایجاد هارمونی میان تمامی اجزای چهره، انسجام نهایی اثر را شکل داد.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.