دوره جامع و تخصصی آموزش «پلیواردوزی بلوچی»، یک مسیر آموزشی کاملاً ساختاریافته در 11 جلسه است که توسط سرکار خانم سیما نوری تدریس می‌شود. این دوره، هنرجویان را به دنیای یکی از زیباترین، هندسی‌ترین و اصیل‌ترین شاخه‌های هنر سوزن‌دوزی سیستان و بلوچستان می‌برد. طراحی این دوره به گونه‌ای است که تمامی مباحث از پایه تا پیشرفته، با جزئیات کامل و با تأکید بر حفظ اصالت‌های بومی آموزش داده می‌شود.
در جلسات ابتدایی، هنرجویان با پیشینه تاریخی این هنر و شناخت دقیق ابزارها آشنا می‌شوند. معرفی تخصصی پارچه‌های اصیل مانند پارچه‌های تار‌شمار، گاندی، شش‌تاری و تارکش، و بررسی تفاوت‌های ساختاری دوخت در دو منطقه مکران و سرحد، از مباحث کلیدی این بخش است. در این دوره تأکید ویژه‌ای بر استفاده از کاموای اصیل بلوچی و پرهیز از متریال غیراستاندارد (مانند پارچه‌های کش‌باف) شده است. همچنین، نحوه صحیح استفاده از مهرهای چوبی سنتی (تپه‌زنی) برای انتقال طرح و روش‌های جایگزین برای رسم دقیق نقوش ظریف پلیوار (مانند دانوک و داروک) بر روی کاغذ شطرنجی با ابعاد 0.5 میلی‌متری یا 6 میلی‌متری به طور کامل آموزش داده می‌شود.
با ورود به فاز عملی، دوره به آموزش تکنیک‌های پایه‌ای و پیشرفته دوخت می‌پردازد. ساختار هندسی پلیوار شامل ایجاد شبکه‌ای به نام «داربست» و سپس «توپردوزی» است. هنرجویان در این دوره، قوانین دقیق جهت‌یابی، تنظیم کشش نخ و قواعد عبور سوزن از میان تقاطع‌ها (مانند قاعده طلایی عبور از زیر نخ‌های اول و سوم در مواجهه با 4 نخ) را می‌آموزند. مسیر آموزش از دوخت‌های پایه‌ای دانوک و داروک آغاز شده و به اجرای طرح‌های باشکوهی نظیر «پلیوار چهار دانوک» که ابعاد استاندارد آن 1.5 سانتی‌متر است، ختم می‌شود.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره، تمرکز اکید بر رعایت اصالت‌های هنر بلوچ‌دوزی است. مواردی نظیر اجرای دوخت به صورت کاملاً تک‌رنگ (برخلاف سبک‌های هندی)، تمیزی فوق‌العاده پشت کار بدون گره و مخفی کردن نخ‌ها، و ممنوعیت استفاده از کارگاه سوزن‌دوزی، از خطوط قرمز این آموزش هستند. با گذراندن این دوره 11 جلسه‌ای، هنرجویان نه تنها به تکنیک‌ها و هندسه پیچیده پلیواردوزی مسلط می‌شوند، بلکه درک عمیقی از هویت فرهنگی این هنر پیدا کرده و قادر خواهند بود آثاری فاخر، بی‌نقص و کاملاً منطبق بر اصالت‌های سیستان و بلوچستان خلق نمایند.
استاد دوره
سیما نوری
خانم سیما نوری، مدرس دوره تخصصی پلیواردوزی، از هنرمندان و پژوهشگران دغدغه‌مند استان سیستان و بلوچستان، شهر زاهدان، در عرصه حفظ و احیای هنرهای سنتی و رودوزی‌های اصیل ایرانی است. او با وجود تحصیلات آکادمیک در رشته مهندسی فناوری اطلاعات و ارتباطات، به دلیل علاقه وافر و ریشه‌دار به هنرهای بومی و طراحی، مسیر حرفه‌ای خود را به سوی هنر سوزن‌دوزی و طراحی لباس سوق داد. بر اساس محتوای جلسه اول این دوره، او در سال ۱۳۹۴ موفق به اخذ مدرک تخصصی طراحی لباس از مؤسسه هاروارد سرت یونیورسال انگلستان شد و در ادامه، با دریافت مدرک بین‌المللی سوزن‌دوزی، تخصص خود را در این حوزه تثبیت کرد.
خانم سیما نوری تنها یک مدرس نیست، بلکه سفیر فرهنگی هنر سیستان و بلوچستان به شمار می‌رود. سابقه حرفه‌ای او شامل داوری در چندین جشنواره معتبر ملی و بین‌المللی در بخش رودوزی‌های سنتی، چاپ آثار هنری در کتاب‌های تخصصی و حضور فعال در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی با هدف معرفی هنر اصیل ایرانی است. نگاه مهندسی او در کنار ذوق هنری، سبب شده است تا هندسه پیچیده پلیوار را با دقت و به‌صورت قاعده‌مند آموزش دهد.
هدف خانم نوری از برگزاری این دوره، فراتر از آموزش یک مهارت دستی است. او رسالت خود را حفظ، نگهداشت و انتقال اصولی این هنر کهن، به‌صورت سینه‌به‌سینه، به نسل‌های آینده می‌داند. تأکید ویژه او بر استفاده از متریال بومی، تکنیک‌های اصیل و پرهیز از روش‌های غیرسنتی، نشان‌دهنده پایبندی و وفاداری عمیق او به اصالت هنر بلوچ‌دوزی است.
با حضور در کلاس‌های خانم سیما نوری، هنرجو نه‌تنها با تکنیک‌های پلیواردوزی آشنا می‌شود، بلکه فرصت می‌یابد با روح، پیشینه و هویت اصیل هنر بلوچستان نیز از طریق تجربه و دانش او آشنا شود.
سرفصل‌های دوره
در این جلسه، پیشینه هنر سوزن‌دوزی در منطقه سیستان و بلوچستان و نحوه انتقال سینه به سینه آن معرفی می‌شود. همچنین سوابق تحصیلی و حرفه‌ای مدرس در زمینه طراحی لباس و حضور در جشنواره‌های بین‌المللی بیان می‌گردد. در نهایت، اهداف اصلی برگزاری دوره آموزشی پلیواردوزی و لزوم حفظ این هنر تبیین می‌شود.
در این جلسه، تنوع بی‌نظیر هنرهای بومی در مناطق مختلف استان سیستان و بلوچستان با جزئیات کامل بررسی می‌شود. همچنین تفاوت‌های ساختاری دوخت‌ها میان نواحی سرحد و مکران، نحوه اجرای تکنیک‌های اصیلی مانند پرکار و پلیوار، و قواعد حاشیه‌دوزی آموزش داده می‌شود. در پایان نیز نقش و جایگاه جهانی این هنر ریشه‌دار تبیین می‌گردد.
در این جلسه، ابزارها و وسایل بنیادین هنر سوزن‌دوزی بلوچ به دقت بررسی می‌شود و انواع پارچه‌های رایج نظیر تار‌شمار، گاندی و شش‌تاری با ذکر ویژگی‌ها معرفی می‌گردد. همچنین، تفاوت‌های اساسی میان تکنیک‌های اجرای دوخت در مناطق سرحد و نقش‌اندازی با تپه در مکران به طور کامل آموزش داده می‌شود.
در این جلسه، انواع نخ‌های پرکاربرد سوزن‌دوزی بلوچ اعم از کاموا، ویسکوز، سی‌تی‌سی و طاووس معرفی می‌گردد. در ادامه، قواعد حاکم بر ترکیب هفت‌رنگ سنتی و جایگاه ویژه رنگ قرمز تبیین می‌شود. همچنین ضرورت انجام تست رنگ‌دهی و کاربرد گسترده آینه‌دوزی و مهرهای چوبی در انتقال طرح پلیوار شرح داده می‌شود.
در این جلسه، روش‌های رسم دستی نقوش ظریف پلیوار در صورت عدم دسترسی به مهرهای چوبی آموزش داده می‌شود. تکنیک‌های استفاده از کاغذ شطرنجی برای طراحی نقوش پایه نظیر دانوک و داروک بررسی می‌گردد. در نهایت، شیوه‌های صحیح برای انتقال این طرح‌ها بر روی پارچه‌های گران‌قیمت با خودکار حرارتی ارائه می‌شود.
در این جلسه، تکنیک‌های اصولی چاپ مستقیم نقوش به وسیله مهرهای چوبی بر روی پارچه آموزش داده می‌شود. روش‌های آماده‌سازی صحیح زمینه کار و محدودیت‌های انتخاب پارچه بررسی می‌گردد. در نهایت، شیوه‌های کاربردی برای رفع نواقص احتمالی چاپ بدون تخریب طرح اصلی به صورت کامل شرح داده می‌شود.
در این جلسه آموزشی، اصول بنیادین دوخت دانوک پلیوار شامل مرحله داربست‌زدن و پردوزی اصیل به صورت جامع آموزش داده می‌شود. قواعد مربوط به حفظ ظرافت نقوش، استفاده از تک‌رنگ، ممنوعیت استفاده از کارگاه و همچنین تکنیک‌های گره‌نزدن و مخفی‌سازی نخ در پشت کار، با جزئیات کامل بررسی و تشریح می‌گردد.
در این جلسه، قواعد و مراحل کامل اجرای داربست و پُردوزی در ساختار داروک با خطوط زوج به‌صورت مفصل آموزش داده می‌شود. تکنیک‌های عبور از مربع‌ها، مدیریت جهت سوزن و نحوه صحیح گذر از میان چهار نخ در انتهای کار جهت شکل‌گیری بافتی یک‌دست بررسی می‌گردد.
در این جلسه، تکنیک‌های مربوط به اجرای داروک با خطوط فرد آموزش داده می‌شود. قواعد مربوط به هدایت سوزن در انتها و ابتدای مسیرها بررسی می‌گردد. همچنین نحوه صحیح پُردوزی، مدیریت نخ‌های کوتاه، اهمیت رعایت زیر و روی نخ‌ها و تفاوت‌های تکنیکی با دوخت زوج به طور کامل و با جزئیات شرح داده می‌شود.
در این جلسه، تکنیک‌های اصولی مربوط به اجرای داربست‌زنیِ نقش چهار دانوک آموزش داده می‌شود. قواعد مربوط به هدایت سوزن در تقاطع‌ها، اهمیت تشکیل مربع مرکزی، نحوه صحیح ترکیب هنرها و همچنین الزامات مربوط به استفاده از ابزارهای حرارتی به صورت دقیق و جامع بررسی می‌گردد.
در این جلسه آموزشی، مراحل کامل توپُردوزی پلیوار چهار دانوک به صورت گام‌به‌گام و عملی آموزش داده می‌شود. همچنین، قوانین مربوط به جهت‌یابی، تنظیم کشش نخ‌ها و عبور صحیح سوزن از میان تقاطع‌ها تشریح می‌گردد و در نهایت پرونده آموزش تکنیک‌های پایه در هنر اصیل پلیواردوزی بسته می‌شود.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.